Na uzbrojenie oddziałów Okręgu Warszawskiego AK 

wiosną 1944 składało się:

 

1. DAWNE UZBROJENIE WOJSKA POLSKIEGO Z OKRESU OBLĘŻENIA WARSZAWY W 1939

Broń ta, przechowywana najczęściej w złych warunkach [zakopana w ziemi], została przedwcześnie zdeklasowana. Część tej broni nie nadawała się do użytku, część działała bardzo źle [częste zacięcia, niemożność strzelania ogniem ciągłym itp.].

Warszawa, wrzesień 1939. Ciekawe, co ten polski piechur zrobił ze swoim karabinem...

Pomimo to stanowiła uzbrojenie oddziałów bojowych, które wychodziły z założenia, że lepiej mieć taką broń niż żadną. Ewidencyjny stan tej broni wiosną 1944 wynosił:

5.295 granatów ręcznych

854 pistoletów + 25.330 naboi

3 działka przeciwpancerne

3 karabiny przeciwpancerne + 1000 naboi

1.041 karabinów + 141.500 naboi

65 rkm + 80 skrzyń naboi

40 ckm + 40.700 naboi

5 granatników + 80 pocisków

Broń żołnierzy "Polskiego Września" uchodzi za najlepiej wykorzystaną w Europie...

Najpierw broniła naszej Niepodległości przez 36 dni kampanii wrześniowej, później, skrzętnie zbierana z pól bitewnych, konserwowana i przechowywana, zasiliła oddziały bojowe polskiego Podziemia w walce z hitlerowcami. Groźnie grzmiała w czasie tysięcy akcji i 63 dni Powstania Warszawskiego.

Polskie Mausery, Browningi i Visy nie zamilkły wraz z zakończeniem II wojny światowej. Nadal używane były przez oddziały partyzanckie podziemia antykomunistycznego, walczące w latach 1944-56 na terenie "wyzwolonej" Polski.

Już w czasie trwania walk powstańczych, poszczególne oddziały AK wykopywały pewne ilości "zadekowanej" we wrześniu 1939 broni i amunicji. Często jednak te "wykopaliska" nie nadawały się do użytku. Przykładem może być amunicja odkopana przez żołnierzy baonu "Czata 49". Po jej starannym oczyszczeniu odpalały tylko 3 naboje z 5 wystrzelonych...

Warszawa październik 1939...

Po kampanii wrześniowej 1939 Niemcy przejęli ogromne ilości polskiej broni i sprzętu wojskowego. Jednak już wtedy, licznie powstałe organizacje podziemne rozpoczęły gromadzenie tego dobra - od polskich hełmów wz. 1931 zaczynając. Ileż oddziałów Powstania Warszawskiego w takich właśnie hełmach wyruszyło do boju!

Jednym z punktów składania broni po kapitulacji Warszawy był pl. Krasińskich. Za stertami broni widoczny pomnik Jana Kilińskiego.

Często wrześniową broń ukrywano w "grobach"...

 

Wystarczył jednak jeden donos, aby magazyn trafił w ręce Gestapo...

Żydzi wyciągają ukrytą broń.
Powstanie Warszawskie. Polski karabin przeciwpancerny wzór 35 (kb ppanc wz.35), znany także jako Ur (kb Ur) lub 7,9 mm rusznica przeciwpancerna UR na barykadzie Powiśla - wrzesień 1944.
 

2. UZBROJENIE Z WŁASNEJ PRODUKCJI KONSPIRACYJNEJ

Uruchomienie własnej produkcji konspiracyjnej bojowych środków walki, w sytuacji ZWZ-AK już w roku 1940 stało się koniecznością. Właściwie produkowano wszystko, co mogło zwiększyć siłę bojową oddziałów. Były to głównie granaty ręczne, pistolety maszynowe, miotacze ognia i przeciwczołgowe butelki zapalające. Już w maju 1940 produkcję granatów ręcznych rozpoczęła podziemna organizacja wcielona później do AK - "UNIA". Do lipca 1944 wyprodukowano około 115.000 granatów obronnych i zaczepnych ["Sidolka", "Filipinka"]. Produkcję polskich peemów STEN i "Błyskawica" podjęto w zimie 1943/1944 - gdy zawiodły zrzuty broni, zapowiadane w dużych ilościach na jesień 1943. Do lipca 1944 w Warszawie wyprodukowano ok. 2000 "Błyskawic" i 650 STEN-ów, do których przywieziono z Radomia ok. 100.000 naboi.

Gniazdo magazynka pm STEN produkcji konspiracyjnej.

W tym samym okresie wyprodukowano ok. 10.000 butelek zapalających, ponad 200 miotaczy ognia i kilkaset świec dymnych. Ponadto każdy Obwód otrzymał kilka beczek benzyny.

Miotacz płomieni produkcji konspiracyjnej, poniżej powstańcze granatniki.

3. UZBROJENIE ZE ZRZUTÓW LOTNICZYCH

To źródło [wbrew obietnicom] było bardzo skromne. Polska, mając największą Armię Podziemną w Europie otrzymała wielokrotnie mniej broni niż np. Francja. 1 V 1944 stany broni zrzutowej w Okręgu Warszawskim AK przedstawiały się następująco:

518 granatów ręcznych

307 granatów przeciwpancernych

281 pistoletów Colt + 13.000 naboi

255 pistoletów maszynowych [w tym 223 pm STEN] + 100.000 naboi

9 karabinów przeciwpancernych + 360 naboi

23 rkm BREN + 27.237 naboi

5 moździerzy

550 min przeciwpiechotnych

118,5 kg plastyku [angielski materiał wybuchowy]

Samolotami RAF, które latały z Anglii i Włoch do Polski, wysłano w czterech kolejnych sezonach operacyjnych ok. 670 ton sprzętu bojowego, z czego w ręce AK dostało się 443 tony [resztę przejęli Niemcy].

Instrukcja woreczkowego granatu zaczepnego No.82 Mk1 Gammon Grenade

Instrukcja woreczkowego granatu zaczepnego No.82 Mk1 Gammon Grenade

No.82 Mk 1 Gammon Grenade ["Gammon bomb"]

Instrukcja pistoletu maszynowego STEN

Instrukcja pistoletu maszynowego STEN

Ta żałosna pomoc naszych tzw. "brytyjskich sprzymierzeńców" staje się jeszcze bledsza, gdy porównamy ją ze zrzutami wykonanymi przez RAF nad terytoriami innych państw:

- Francja otrzymała 10485 ton,

- Jugosławia 76117 ton,

- Grecja 5796 ton... Itd., itp...

Bez komentarza.

4. UZBROJENIE Z ZAKUPÓW

Głównymi dostawcami byli zdemoralizowani, wycofujący się przez Warszawę żołnierze Wehrmachtu, Węgrzy i żołnierze wschodnich formacji kolaboracyjnych. Zorganizowana akcja zakupów rozpoczęła się już w 1942, by osiągnąć najwyższe wyniki latem 1943. Wówczas poważnymi dostawcami broni i amunicji byli żołnierze włoscy, wycofywani z frontu wschodniego.

Zakupy te prowadzono do ostatnich godzin przed wybuchem Powstania Warszawskiego.

Ogółem uzyskano z tego źródła:

136 granatów ręcznych

881 pistoletów różnych typów + 63.687 naboi

18 pistoletów maszynowych + 5.500 naboi

5 karabinów przeciwpancernych + 1600 naboi

424 karabiny + 78.130 naboi

13 rkm + 8.327 naboi

9 ckm + 16.000 naboi

2 moździerze + 20 pocisków

Ceny broni na czarnym rynku kształtowały się różnie, zależały od kursu dolara, cen żywności, miejscowości, osoby sprzedającego, sytuacji na frontach. Zawsze jednak były wysokie.

Np. w lutym 1944 w Warszawie, gdy cena 1 $ papierowego wynosiła 150 zł, ckm kosztował 45.000 zł, rkm 30.000 zł, pm 30.000 zł, pistolet 9 mm 7000 zł, kb 4000, granat ręczny 200 zł, 1 sztuka amunicji do kb lub pistoletu 10 zł.

5. UZBROJENIE ZE ZDOBYCZY

Pochodziło z działań dywersyjnych wykonywanych w latach 1943-1944.

Z tego źródła uzyskano:

493 granaty ręczne

29 pistoletów + 1.645 naboi

6 pistoletów maszynowych + 1.600 naboi

30 karabinów + 800 naboi

1 ckm + 1.600 naboi

Ze zdobycznym MP-40 stoi kpr. "Rom" [Roman Marchel] z grupy szturmowej PWB/17/S walczącej w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Pikowane czarne spodnie pochodzą ze zdobytego magazynu mundurowego, który Niemcy urządzili w dawnej Publicznej Szkole Powszechnej nr 3 przy ul. Rybaki 32.

Wykaz broni pozyskanej ze zdobyczy należy traktować bardzo ostrożnie... Oddziały po akcjach często zaniżały ilość zdobytej broni w obawie, że trafi ona do magazynów Okręgu lub Kedywu. Taką broń oddziały ukrywały we własnych magazynach, często nie wprowadzając jej do ewidencji. Wystarczy spojrzeć na zdobycz z kilku akcji wykonanych wiosną 1944, aby dojść do wniosku, że część broni, gdzieś po drodze, znikała... Przykładowo w akcji "Góral", która nie była akcją nakierowaną na zdobywanie broni, uzyskano: 2 pistolety, 2 peemy i 2 karabiny, w akcji "Panienka" zdobyto: 1 ckm, 2 peemy, 4 pistolety i 24 karabiny! To tylko dwie akcje, których oddziały Kedywu KG i OW wykonały znacznie więcej. Przykłady można mnożyć...

6. UZBROJENIE Z INNYCH ŹRÓDEŁ

10 granatów ręcznych

20 pistoletów + 149 naboi

4 karabiny + 210 naboi

STRATY BRONI W WARSZAWIE PRZED GODZINĄ "W"

W przedstawionym powyżej stanie uzbrojenia zaszły duże zmiany [zwłaszcza w lipcu 1944] na niekorzyść warszawskiej AK. Powodem zmniejszenia stanów posiadanej broni były:

- rozbicie przez policję niemiecką niektórych magazynów broni

- pierwotna decyzja KG AK, że w Warszawie powstania nie będzie

- wysyłanie w związku z tym dużych partii broni do okręgów wschodnich

- utrata dostępu do magazynów broni - ucieczka lub aresztowanie niektórych magazynierów.

W skutek wykrywania broni i amunicji przez Niemców, pożarów magazynów i kradzieży utracono od stycznia do czerwca 1944:

739 granatów ręcznych

149 pistoletów + 9.200 naboi

32 pistolety maszynowe + 13.000 naboi

136 karabinów + 22.446 naboi

14 rkm + 3.500 naboi

1 ckm + 2.900 naboi

7 VII 1944 szef "Leśnictwa" [Wydział Uzbrojenia Oddz. IV KG AK] ppłk "Leśnik", na rozkaz Dowódcy AK gen. "Bora" wysłał do okręgów wschodnich 900 pistoletów maszynowych STEN i "Błyskawica" wraz z dużą partią amunicji. W drugiej połowie lipca Niemcy zlikwidowali kilka magazynów amunicji - głównie na Mokotowie. Przepadło ok. 78.000 granatów ręcznych i ok. 170 miotaczy ognia. W następstwie licznych aresztowań utracono kontakty z lokalami, w których zmagazynowano znaczne ilości broni - w tym dużo pistoletów maszynowych. Niektórzy magazynierzy ukryli się w obawie wsypy i ujawnili... dopiero po wojnie [np. głośna sprawa wskazania przez Teofila Czajkowskiego ps. "Aleksy", warsztatu-magazynu przy ul. Leszno 18, w którym gwintowano lufy do peemów. W marcu 1947, po usunięciu gruzów, odkryto tam 678 sztuk pistoletów maszynowych STEN i "Błyskawica" oraz 60.000 naboi w zamurowanym magazynie. Tych peemów bardzo zabrakło powstańcom Woli, Okęcia, Mokotowa i Śródmieścia].

O tym wydarzeniu mówi artykuł "Arsenał i fabryka broni na Lesznie w podziemiach spalonego domu" - "Życie Warszawy" nr 91 (877) z 2 kwietnia 1947 roku:
"Teofil Cz. ujawnił przed komisją amnestyjną istnienie tajnej fabryki i magazynu broni przy ul. Leszno w Warszawie. Fabryka należała do organizacji WiN i mieściła się w piwnicy, wykopanej pod normalną piwnicą spalonego domu. Pracowała ona jeszcze za czasów okupacji, była wyposażona w światło elektryczne, instalację wodociągową i gazową, a ponadto dysponowała podziemną strzelnicą o długości 70 m. Teofil Cz. zdał magazyn fabryczny składający się z 678 pistoletów maszynowych na wzór amerykańskich "stenów" oraz maszyny zdolne do dalszej produkcji tej broni. 60 tys. sztuk amunicji w arsenale uległo zniszczeniu na skutek przedostania się do magazynu wody."

Jak widać, z powyższego artykułu wieje już "duch nowych czasów". Ile w nim prawdy?

Można jedynie spekulować na temat: "Jak by wyglądał pierwszy atak, gdyby żołnierze Armii Krajowej mieli 1578 peemów więcej"? 1 VIII 1944 uderzyli uzbrojeni w 657 pistoletów maszynowych...

Części zmagazynowanej broni ujętej w wykazie poniżej, nie można było wydobyć ze skrytek po ogłoszeniu alarmu. Powodem było zajęcie terenu przez frontowe jednostki niemieckie napływające do Warszawy pod koniec lipca 1944. Taka sytuacja spowodowała m.in. niedozbrojenie oddziałów III Obwodu AK - Wola, na której magazynach "siadły" elementy dywizji spad-panc "Hermann Göring" ściągniętej z Włoch. Z podobnego powodu utracono sporą część broni ukrytej w magazynach na Pradze. Kontrole wprowadzone 1 VIII na warszawskich mostach utrudniły transport broni do lewobrzeżnych dzielnic. Część broni Niemcy odkryli zabijając na miejscu przenoszących ją AK-owców. Niektóre oddziały [np. baon "Zośka"] utraciły część broni na skutek wybuchu przedwczesnych walk w rejonach magazynów [Żoliborz]. Wszystkie te elementy negatywnie odbiły się na efektach uzyskanych przez AK w pierwszym szturmie wykonanym o godzinie 17:00.

Wiele oddziałów zaatakowało wyznaczone im obiekty właściwie nie posiadając broni... [atak na al. Szucha, mosty Kierbedzia i Poniatowskiego, Pastę itd.].

Ostatecznie przed godziną "W" Okręg Warszawski AK 

dysponował następującym uzbrojeniem:

rodzaj broni Okręgmagazyny"Dolina""Baszta""Radosław"razem
karabinyok. 1500-7042701002629
rkm86-821710145
lkm i ckm20-212447
pm2121005590200657
karabiny ppanc i PIAT-y18--3829
moździerze6----6
granatniki8--2-10
działka ppanc.2----2
miotacze ognia-20-6430
pistolety i rewolwery2129 - 3000-1373803003846
granaty ręczne35 9772000794220030043 971
granaty ppanc.21690-6040416
materiał wybuchowy1116 kg --150 kg1266 kg
butelki zapalające10 000--100100012 000

Polski 9 mm pistolet samopowtarzalny wz. 1935 konstrukcji Piotra  Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego [patent polski nr 15567]. Początkową nazwę WIS - skrót od nazwisk konstruktorów...

Był to pistolet samopowtarzalny opracowany przez inż. Georga Lugera, stanowiący ulepszoną wersję pistoletu Borchardta. Działa na zasadzie krótkiego odrzutu lufy. Ryglowanie kolankowe...

Mechanizm spustowy podwójnego działania wykorzystano także w największym "przeboju" firmy, mianowicie w pistolecie P-38, który pojawił się na wyposażeniu armii niemieckiej tuż przed wybuchem...

Pistolet automatyczny Colt .45 - M1911A1 kal. 11,43 mm, od lat 30-tych w uzbrojeniu US-Army i niektórych innych państw. Konstrukcja tego pistoletu opracowana przez firmę Colt wywarła wielki wpływ na szereg późniejszych...

Francuski rewolwer produkowany w latach 1892-1924 w zakładach Manufacture d'Armes de St-Etienne (MAS). Ponieważ przewodniczącym komisji przeprowadzającej próby był płk N. Lebel - często nazywany...

Propozycję skonstruowania nowej broni złożono firmie Webley, ale ta nie chciała się zgodzić na odstąpienie patentu na nowa broń podejrzewając że w takim wypadku głównym producentem staną się państwowe zakłady RSAF...

Popularna nazwa rewolweru, pochodząca od nazwiska belgijskiego konstruktora broni strzeleckiej inż. Naganta, który w końcu XIX wieku założył w Liége fabrykę maszyn produkującą...

Karabinek Mausera Kar98k był indywidualną bronią niemieckiego piechura w latach II wojny światowej. Była to broń powtarzalna, z zamkiem ślizgowo-obrotowym...

W 1938 roku w ZSRR powstał 7,62 mm karabin samopowtarzalny SWT-38 (Samozariadnaja Wintowka Tokariewa), a dwa lata później – dwa kolejne karabiny

Ręczny karabin maszynowy "BREN" opracowany został w latach trzydziestych przez zakłady zbrojeniowe w Brnie i Enfield - stąd nazwa. Był modyfikacją czechosłowackiego rkm-u ZB-26 [ZB-30]...

Był pierwszym na świecie uniwersalnym karabinem maszynowym. Jego "uniwersalność" polegała na tym, że używany był w trzech wariantach zastosowań: jako lekki karabin maszynowy - opracowano specjalne...

MG-42 nazywany był przez żołnierzy niemieckich "Hitler-Seage" (niem. Piła Hitlera), ze względu na jego długość i sposób noszenia na pasie na sposób podobny do drwali noszących piły...

Karabiny maszynowe Diegtiariewa to kilka wzorów karabinów maszynowych konstrukcji rosyjskiego konstruktora broni strzeleckiej Wasilija Diegtiariowa, nazywane też popularnie Diegtariew lub...

Wytwarzany konspiracyjnie polski pistolet maszynowy konstrukcyjnie oparty był o budowę angielskiego pm STEN Mk II. Konstruktorzy "Błyskawicy" uwzględnili...

Pierwsze masowe użycie pistoletów maszynowych w historii "wojowniczego ludzkiego rodzaju" miało miejsce w Hiszpanii, podczas toczącej się tam w latach 1936-1939 wojny...

Amerykański pistolet maszynowy kal. 11,43 mm (0,45 cala) lub 9 mm, skonstruowany w latach 1919 - 1921 przez Theodora M. Eickhoffa i produkowany przez firmę Colt Firearms...

Po odrzuceniu przez Niemcy ograniczeń traktatu wersalskiego w 1935 roku uruchomiono produkcję MP 28 II w zakładach Haenel. Do zamówienia dużych ilości tej broni jednak nie doszło. Zamówiono tylko gniazda magazynka...

MP 38/40 był etatową bronią dowódców drużyn, plutonów, kompanii i ich zastępców. Zaprojektowany w ERMA Werke,  z myślą o użyciu przez oddziały zmechanizowane...

Sowiecki pistolet maszynowy konstrukcji Gieorgija Szpagina, będący w uzbrojeniu Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego w czasie II wojny światowej...

W połowie lat trzydziestych pracujący w firmie Beretta Tullio Marengoni skonstruował pistolet maszynowy M35. Nie wzbudził on jednak początkowo większego zainteresowania armii włoskiej która używała wtedy pistoletów...

Brytyjski granatnik "PIAT" w latach 1943-1945 stanowił podstawowe uzbrojenie ppanc. alianckich oddziałów piechoty. Używały go oddziały Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie...